Welke Duitse steden staan in de top 20 van meest fietsvriendelijke steden?

• Drie Duitse steden bij de 20 meest fietsvriendelijke steden wereldwijd
• Een nationale ranglijst laat echter enkele discrepanties zien en roept vragen op
• Fietsaandeel in Duitsland: gemiddeld met potentieel voor verbetering

Wat is de meest fietsvriendelijke stad?

Kopenhagen is op dit moment de meest fietsvriendelijke stad ter wereld! Tenminste volgens de “Copenhagenize Index” van juni 2017. Het Deense Copenhagenize Design Company publiceert elke twee jaar een index waarin de 20 meest fietsvriendelijke steden ter wereld worden gerangschikt. Drie grote Duitse steden kwamen in 2017 ook in de top 20 terecht. Maar eerst dit: Wat maakt een fietsvriendelijke stad eigenlijk? En hoe doen Duitse steden het op het gebied van fietsvriendelijkheid?

Wees (fiets)vriendelijk

De Copenhagenize Index houdt rekening met in totaal 14 verschillende criteria om de fietsvriendelijkheid van een stad te beoordelen. Deze criteria omvatten

• Fietsinfrastructuur
• Fietscultuur
• Fietsdeelprogramma’s
• Verkeers kalmering
• Acceptatie van fietsers
• Stedelijke planning

Andere criteria zijn het percentage mensen dat een helm draagt of fietsvoorzieningen zoals fietshellingen op trappen, openbare parkeerstations en parkeerplaatsen voor fietsen op bussen en treinen. Bij het beoordelen van fietsvriendelijkheid ligt de nadruk dus ongetwijfeld op fietsen en fietsers. Fietsvriendelijke steden worden gekenmerkt door een goed ontwikkeld netwerk van fietspaden en fietspaden. Stadsplanners leggen nu steeds meer nadruk op fietsinfrastructuur. Verkeersvermindering door bijvoorbeeld snelheidszones 30 en de algemene acceptatie van automobilisten voor fietsers spelen in deze context ook een belangrijke rol.

Duitse steden op de 10e, 15e en 17e plaats

Kopenhagen verdedigde met succes zijn eerste plaats van de vorige ranglijst in 2015. Dicht daarbij zaten de twee Nederlandse steden Utrecht en Amsterdam. Als meest fietsvriendelijke Duitse stad kan Berlijn zich onderscheiden met de 10e plaats. De andere twee Duitse metropolen zijn München op de 15e plaats en Hamburg op de 17e plaats. Het is opvallend dat slechts twee steden buiten Europa überhaupt in de ranglijst zijn opgenomen, namelijk Tokio (9e plaats) en Montréal (20e). Ondertussen heeft Frankrijk de meeste steden in de Copenhagenize Index 2017 met Straatsburg, Bordeaux, Parijs en Nantes.

Copenhagenize Index 2017

1. Kopenhagen, Denemarken
2. Utrecht, Nederland
3. Amsterdam, Nederland
4. Straatsburg, Frankrijk
5. Malmö, Zweden
6. Bordeaux, Frankrijk
7. Antwerpen, België
8. Ljubljana, Slovenië
9. Tokio, Japan
10. Berlijn, Duitsland
11. Barcelona, Spanje
12. Wenen, Oostenrijk
13. Parijs, Frankrijk
14. Sevilla, Spanje
15. München, Duitsland
16. Nantes, Frankrijk
17. Hamburg, Duitsland
18. Helsinki, Finland
19. Oslo, Noorwegen
20. Montreal, Canada

Bron: http://copenhagenize.eu/index/index.html

Duitse steden in landelijke vergelijking

Een vergelijking tussen de internationale index van fietsvriendelijke steden van de Copenhagenize Design Company en de 2016 Bicycle Climate Test van de ADFC (Allgemeiner Deutscher Fahrrad-Club) laat enorme verschillen zien. De ADFC Bicycle Climate Test is de tevredenheidsindex van fietsers in Duitsland. In totaal beoordeelden meer dan 120.000 burgers het fietsklimaat in 539 Duitse steden. De belangrijkste criteria in deze test zijn bijvoorbeeld de veiligheid op de fiets en of fietsen in de betreffende stad leuk of juist stressvol is. Het resultaat is – althans in het licht van de Copenhagenize Index – verbazingwekkend. Berlijn staat bijvoorbeeld op de 36e plaats van de 39 geëvalueerde steden (met minstens 200.000 inwoners). Hamburg doet het ook niet bijzonder goed, op de 31e plaats. Alleen München, op de 13e plaats, komt in de buurt van zijn positie in de internationale index

ADFC Fietsklimaattest 2016

1 Münster
2 Karlsruhe
3 Freiburg
4 Bremen
5 Hannover
..
12 Frankfurt am Main
13 München
..
31 Hamburg
..
36 Berlijn
37 Keulen
38 Mönchengladbach
39 Wiesbaden

Bron: http://www.fahrradklima-test.de/misc/filePush.php?mimeType=application/pdf&fullPath=/files/2/5/ADFC-FKT_2016_Staedteranking.pdf

De “fietshoofdstad” van Duitsland behaalt de 1e plaats

Sommigen van u hebben misschien gehoord dat Münster DE fietsstad van Duitsland is. Geen wonder, want het aandeel fietsverkeer is hier maar liefst 38%. Het resultaat van de Cycling Climate Test onderstreept de suprematie van Münster in een landelijke vergelijking. Karlsruhe, Freiburg, Bremen en Hannover volgen op de tweede tot vijfde plaats. Achter Berlijn (36) staan slechts 3 Duitse steden: Keulen, Mönchengladbach en Wiesbaden. Nu kan zeker worden aangevoerd dat dergelijke verschillen alleen al veroorzaakt worden door de verschillende criteria die als basis voor de beoordeling worden gebruikt. Bovendien is de Copenhagenize Index niet gebaseerd op enquêtes onder fietsers, maar op speciaal voorbereide studies en de resultaten daarvan. Het enorme contrast, vooral met betrekking tot Berlijn, maar ook met Hamburg, is niettemin verbazingwekkend. Ook het vermelden waard zijn Bochum, Wuppertal en Augsburg, die de beste ontwikkeling lieten zien in vergelijking met de laatste Fietsklimaattest in 2014.

Hamburg een fietsvriendelijke stad?!

De verbazing over de resultaten van de Copenhagenize Index 2015 zijn ook terug te vinden in een blogpost van “Zeit Online”. Daar werd de ranglijst en zelfs de nominatie van de Hanzestad Hamburg sterk bekritiseerd. Doorslaggevend was de plaatsing van Hamburg (toen op de 19e plaats) in de ranglijst van meest fietsvriendelijke steden wereldwijd. Volgens het artikel is Hamburg allesbehalve een fietsstad en hoort het daarom niet thuis op deze ranglijst. Dit standpunt komt dan weer overeen met de resultaten van de Duitse fietsklimaattest van 2016, waar Hamburg een algemene beoordeling van 4,19 kreeg en daarmee landelijk in de onderste derde van de ranglijst stond.

Fietsvriendelijke stad = fietsstad?

Na het bekijken van de twee indexen rijzen er echter een paar vragen. Wat betekent de status van “fietsvriendelijke stad” eigenlijk voor fietsers? Is een fietsvriendelijke stad automatisch een fietsstad? Om deze vraag te beantwoorden, moeten de twee termen eerst van elkaar onderscheiden worden:
In een fietsvriendelijke stad moet de fiets als gelijkwaardig aan het gemotoriseerde verkeer worden beschouwd. Het doel is om moderne en milieuvriendelijke mobiliteit te bevorderen. Daarnaast moet het verkeer in een fietsvriendelijke stad ontlast worden door een zo hoog mogelijk fietsaandeel en door fietsers als veilig worden ervaren.
Een fietsstad wordt gedefinieerd door een hoog fietsaandeel onder haar inwoners (en toeristen). Fietsen is dus van bijzonder belang, omdat zowel het stadsbestuur als de politiek een extreem hoge waarde aan fietsen toekent.
Het belangrijkste verschil ligt daarom waarschijnlijk ergens tussen theorie en praktijk. Terwijl een fietsvriendelijke stad in theorie alle voorwaarden heeft om veilig te kunnen fietsen, wordt een fietsstad alleen als zodanig beschouwd als er in de praktijk een groot deel van het verkeer uit fietsers bestaat.

Houten is de geheime fietskampioen

Dus wat is de relatie tussen “theorie en praktijk” in werkelijkheid? Kopenhagen, bijvoorbeeld, wordt als meest fietsvriendelijke stad ter wereld zeker ook beschouwd als een fietsstad met een fietsaandeel van ongeveer 30%. Hetzelfde geldt voor Amsterdam met ongeveer 32% fietsers in het stadsverkeer. Antwerpen schittert ook met een fietsaandeel van 23%. München (14%), Berlijn (13%) en Hamburg (12%) liggen hier duidelijk achter, maar zitten wel in de middenmoot van Europa. Andere steden uit de Copenhagenize Index 2017 liggen soms zelfs aanzienlijk achter op de 3 grootste Duitse steden. Terwijl Helsinki met 11% nog net achterblijft, lopen Wenen (7%), Sevilla (6%), Oslo (5%) en Parijs (3%) bijvoorbeeld al iets achter. De fietsstad Münster heeft een sterk fietsaandeel van 38% in deze statistieken. De koploper is de Nederlandse stad Houten met 44%, gevolgd door de Duitse stad Oldenburg (43%).

Mobiliteitsonderzoek van de VCÖ 2016

Houten (NL) 44 procent
Oldenburg (DE) 43 procent
Eindhoven (NL) 40 procent
Groningen (NL) 40 procent
Münster (DE) 38 procent
Amsterdam (NL) 32 procent
Kopenhagen (NL) 30 procent
Bremen (DE) 25 procent
Antwerpen (BE) 23 procent
München (DE) 14 procent
Berlijn (DE) 13 procent
Hamburg (DE) 12 procent
Helsinki (FI) 11 procent
Wien (AT) 7 procent
Sevilla (ES) 6 procent
Oslo (NO) 5 procent
Parijs (FR) 3 procent

Bron: https://www.vcoe.at/news/details/vcoe-oesterreichs-staedte-haben-beim-radverkehr-im-eu-vergleich-aufzuholen

Kopenhagen en Amsterdam als rolmodellen

Een fietsvriendelijke stad is dus niet noodzakelijkerwijs een fietsstad met een hoog fietsaandeel. De Copenhagenize Index legt ook veel nadruk op projecten die gepland zijn voor de toekomst en die bedoeld zijn om een stad fietsvriendelijker en dus een fietsstad te maken. Dit zou ook de stimulans moeten zijn voor Duitse steden, omdat er in dit opzicht nog veel ruimte voor verbetering is. Er is nog veel ruimte voor verbetering om het vervoer in Duitse steden milieuvriendelijker en veiliger te maken. Met Kopenhagen en Amsterdam zijn er ook twee uitstekende rolmodellen die niet ver bij ons vandaan liggen. Enkele kleinere Duitse steden zoals Münster of Oldenburg zijn ook goede voorbeelden van het feit dat fietsvriendelijke steden ook in Duitsland heel goed mogelijk zijn. Dit moet ook een doel zijn van de grote Duitse steden voor de toekomst. Bremen bijvoorbeeld, met iets meer dan een half miljoen inwoners, laat zien dat fietsen ook in grotere steden een hoge prioriteit kan krijgen.